Dọc bờ biển Việt Nam, ngư dân gọi cá voi bằng một cái tên đầy kính trọng: cá Ông. Ở Cần Giờ, vùng biển duy nhất của TP.HCM, tục thờ cá Ông gắn với Lăng Ông Thủy Tướng. Mỗi mùa thu, nơi đây lại rộn ràng lễ hội Nghinh Ông. Vậy giai thoại cá Ông bắt nguồn từ đâu, và vì sao người đi biển lại thờ cá voi như một vị thần? Cùng Bình Minh Phương Nam tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Cá Ông – “thần hộ mệnh” của người đi biển
Với ngư dân, biển cả vừa nuôi sống vừa tiềm ẩn hiểm nguy. Trong chuyện kể dân gian, cá voi thường xuất hiện đúng lúc thuyền gặp bão. Ông dìu thuyền vào bờ, nâng người rơi xuống nước. Vì thế, người đi biển tôn xưng cá voi là “Ông”. Họ xem Ông như vị thần che chở mỗi chuyến ra khơi.
Theo Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức, ngư dân Cần Giờ đã thờ cá Ông từ thế kỷ XVIII. Đến nay, tín ngưỡng này vẫn hiện diện ở nhiều làng chài từ miền Trung đến Nam Bộ.
Những giai thoại cá Ông được lưu truyền trong dân gian
Quan Âm xé áo cà sa hóa thành cá Ông
Một giai thoại cá Ông phổ biến kể rằng Phật Bà Quan Âm thương ngư dân gặp nạn giữa biển. Bà xé áo cà sa thành nhiều mảnh, thả xuống nước. Mỗi mảnh áo hóa thành một con cá Ông, ngày đêm tuần du cứu người.
Cá Ông cứu thuyền Nguyễn Ánh
Dân gian còn truyền rằng đoàn thuyền của Nguyễn Ánh nhiều lần được cá Ông che chở khi bôn tẩu trên biển. Sau khi lên ngôi, vua Gia Long được cho là đã sắc phong cá Ông danh hiệu “Nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân Tôn Thần”. Từ đó, tục thờ cá Ông càng được coi trọng.
Giai thoại cá Ông chia ba ở Cần Giờ
Ở Cần Giờ lưu truyền một câu chuyện riêng. Tương truyền có lần cá Ông không kịp cứu một chiếc thuyền gặp bão. Nhiều người đã thiệt mạng. Long Vương trách phạt, xác cá Ông bị chia làm ba phần. Ba phần trôi dạt về Cần Thạnh (Cần Giờ), Thắng Tam (Vũng Tàu) và Phước Tỉnh. Ba làng cùng lập lăng thờ. Vì vậy, lễ Nghinh Ông ở cả ba nơi đều diễn ra vào tháng Tám âm lịch.
Lăng Ông Thủy Tướng Cần Giờ
Lăng Ông Thủy Tướng nằm ở khu vực Cần Thạnh (Cần Giờ), gần chợ Hàng Dương và khu biển 30/4. Đây là nơi thờ Thần Nam Hải Đại tướng quân, tức cá Ông. Trong lăng còn lưu giữ xương cá Ông được thờ cúng qua nhiều thế hệ.
Ngày thường, người dân đến lăng thắp hương cầu bình an trước khi ra khơi. Mùa lễ hội, đây là trung tâm của lễ Nghinh Ông lớn nhất TP.HCM.
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ diễn ra từ ngày 15 đến 17 tháng 8 âm lịch hằng năm. Lễ hội đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, với nhiều nghi thức đặc sắc:
- Ngày 15/8: viếng nghĩa trang liệt sĩ Rừng Sác, lễ Thượng Kỳ và lễ Cầu An tại Lăng Ông Thủy Tướng.
- Ngày 16/8: chính lễ Nghinh Ông trên biển. Hàng trăm ghe thuyền kết cờ hoa ra cửa biển rước Ông về lăng.
- Ngày 17/8: lễ Tạ ơn Thần Nam Hải, cùng các tiết mục hát bội, múa lân và hát bả trạo.
Nghinh Ông không chỉ là nghi lễ tâm linh. Đây còn là dịp ngư dân cầu mưa thuận gió hòa, tôm cá đầy khoang.
Tục an táng cá Ông của ngư dân
Ở nhiều làng chài, cá voi chết trôi dạt vào bờ được gọi là “Ông lụy”. Ngư dân tổ chức tang lễ trang trọng như với một vị thần. Người phát hiện đầu tiên thường được xem như “con trưởng”, chịu tang Ông. Sau một thời gian, xương cá Ông được cải táng và đưa vào lăng thờ.
Thực hư giai thoại cá Ông
Các giai thoại cá Ông là tín ngưỡng dân gian, không phải sự kiện được ghi chép khoa học. Tuy vậy, cá voi bơi gần thuyền hay xuất hiện ven bờ là chuyện có thật. Với người đi biển xưa, đó là hình ảnh an ủi giữa biển cả mênh mông. Tục thờ cá voi cũng được xem là nét tín ngưỡng khá đặc biệt của ngư dân Việt Nam.
Ngày nay, tục thờ cá Ông còn mang ý nghĩa nhân văn. Nó nhắc người dân biết ơn biển và gìn giữ bản sắc làng chài.
Nghe giai thoại cá Ông tận nơi khi du lịch Cần Giờ
Khi đi Cần Giờ, bạn có thể ghé Lăng Ông Thủy Tướng, chợ Hàng Dương và biển 30/4 vào buổi chiều. Hãy ăn mặc lịch sự khi vào lăng và giữ trật tự nơi thờ tự. Xem thêm kinh nghiệm du lịch Cần Giờ để lên lịch trình trọn vẹn.
Ghé Cần Giờ – nghe chuyện cá Ông tận nơi
Tour Cần Giờ 1 ngày: Đảo Khỉ – Cano Rừng Sác – Cá Sấu Hoa Cà
Khởi hành hàng ngày từ TP.HCM · Giá từ 810.000đ
Xem tour
Câu hỏi thường gặp về giai thoại cá Ông
Vì sao ngư dân gọi cá voi là “cá Ông”?
Ngư dân tin cá voi là vị thần cứu người gặp nạn trên biển. Họ tôn xưng là “Ông” để thể hiện lòng kính trọng.
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ diễn ra khi nào?
Lễ hội diễn ra từ ngày 15 đến 17 tháng 8 âm lịch. Chính lễ Nghinh Ông trên biển vào ngày 16/8.
Lăng Ông Thủy Tướng ở đâu?
Lăng nằm ở khu vực Cần Thạnh, Cần Giờ, TP.HCM, gần chợ Hàng Dương và biển 30/4.
Giai thoại cá Ông là một nét đẹp văn hóa của cư dân miền biển. Nếu yêu thích chuyện dân gian, hãy đọc thêm bí ẩn Dinh Cậu Phú Quốc hay truyền thuyết Miếu Bà Phi Yến Côn Đảo trong chuyên mục Giai thoại Việt Nam.